Czym jest leasing konsumencki?

Leasing konsumencki, zwany również leasingiem prywatnym, to produkt finansowy skierowany do osób fizycznych, które nie prowadzą działalności gospodarczej, polegający na finansowaniu używania danej rzeczy (przedmiotu leasingu) i mogący prowadzić do jej zakupu.

Leasing konsumencki, podobnie jak leasing skierowany do przedsiębiorców, może dotyczyć finansowania zarówno rzeczy ruchomych (np. samochodu lub sprzętu AGD), jak i nieruchomości. Przepisy prawa podatkowego umożliwiają także leasing niektórych wartości niematerialnych i prawnych (np. licencji na programy komputerowe).

Leasing konsumencki stanowi alternatywną formę finansowania w stosunku do kredytu bankowego i sprzedaży ratalnej.

Na podstawie umowy leasingu konsumenckiego firma leasingowa (określana jako finansujący) zobowiązuje się do nabycia na własną rzecz przedmiotu leasingu i oddania go do używania osobie fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej (czyli korzystającemu) na oznaczony okres czasu.

Natomiast korzystający zobowiązuje się zapłacić w uzgodnionych ratach firmie leasingowej wynagrodzenie za używanie przedmiotu leasingu. Wynagrodzenie to powinno być równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego. Co istotne, na gruncie przepisów kodeksu cywilnego, cena, po której korzystającemu przysługuje prawo nabyć rzecz od firmy leasingowej po zakończeniu umowy leasingu, nie jest brana pod uwagę przy ustalaniu czy suma rat leasingowych odpowiada, czy też nie odpowiada wartości początkowej przedmiotu umowy (tj. cenie netto, która uiszczona została przez finansującego w związku z nabyciem rzeczy).

Z kolei na gruncie przepisów podatkowych, cena potencjalnego wykupu przedmiotu umowy przez korzystającego jest brana pod uwagę przy dokonywaniu tej kalkulacji. W efekcie, zakres umów uznawanych za umowy leasingu dla celów podatkowych jest szerszy niż zakres umów traktowanych jako umowy leasingu na gruncie przepisów kodeksu cywilnego.
Przykładowo, umową leasingu w rozumieniu przepisów podatkowych będzie również umowa najmu długoterminowego, pod warunkiem, że suma przewidzianych w niej opłat, łącznie z potencjalną ceną wykupu przedmiotu umowy przez korzystającego, pokrywać będzie co najmniej wartość początkową leasingowanej rzeczy.

Leasing może dotyczyć zarówno towarów specjalnie w tym celu nabytych przez finansującego, jak i towarów będących własnością finansującego (np. używanych pojazdów, będących uprzednio przedmiotem umów leasingu).
Podczas korzystania z rzeczy na podstawie umowy leasingu konsumenckiego korzystający nie nabywa własności przedmiotu leasingu. Strony umowy mają jednak pełną swobodę w ustaleniu czy własność przedmiotu leasingu przejdzie za zapłatą określonej ceny na korzystającego w momencie wygaśnięcia tej umowy, pozostanie przy finansującym lub też korzystający będzie miał prawo wyboru czy zakupić rzecz po okresie leasingu (opcja wykupu).

Firmy leasingowe mogą oferować konsumentom następujące rodzaje produktów, przy czym ich wybór uzależniony będzie przede wszystkim od preferencji samego konsumenta:

1) umowy leasingu, na podstawie których z chwilą zapłaty ostatniej raty leasingowej prawo własności przedmiotu umowy przeniesione zostanie na konsumenta – oznacza to, iż przejście własności na konsumenta nastąpi automatycznie, z chwilą zapłaty ostatniej raty. W takim przypadku w trakcie trwania umowy konsument spłaci w ratach całkowitą wartość początkową przedmiotu umowy (tj. kwotę, którą finansujący wydał w celu nabycia tego przedmiotu). W praktyce, umowa ta przyjmuje najczęściej formę leasingu finansowego na gruncie przepisów podatkowych.

2) umowy leasingu, zgodnie z którymi po zapłaceniu ostatniej raty, korzystający jest zobowiązany do nabycia przedmiotu umowy za określoną w umowie kwotę (a finansujący jest uprawniony by żądać nabycia przedmiotu leasingu przez konsumenta).
W tym przypadku, łączna kwota rat leasingowych oraz kwota ceny wykupu przewidziana w umowie, przekraczać będą wartość początkową przedmiotu umowy. Również ta umowa zakładać będzie przejście prawa własności na konsumenta, co będzie jednak wymagało dokonania odrębnej czynności – sprzedaży. Cena, po której korzystający będzie zobowiązany nabyć przedmiot umowy będzie, zapewne, odbiegała istotnie od wartości rynkowej podobnych rzeczy. Podobnie jak w przypadku umowy wskazanej w pkt (1) powyżej, umowa ta dość często przyjmuje formę leasingu finansowego dla celów podatkowych.

3) umowy leasingu przewidujące uprawnienie korzystającego do nabycia przedmiotu umowy po określonej w umowie cenie i po zakończeniu okresu trwania umowy leasingu – w tym przypadku korzystający samodzielnie decyduje o tym czy nabędzie przedmiot umowy za z góry określoną w umowie kwotę. Łączna kwota rat leasingowych oraz kwota ceny wykupu przewidziana w umowie, przekraczać będą wartość początkową przedmiotu umowy. Umowa ta będzie uprawniać konsumenta do nabycia przedmiotu umowy po zakończeniu podstawowego okresu jej trwania, przy czym cena może w tym przypadku kształtować się na bardzo różnym poziomie. Co do zasady, cena ta może odbiegać od wartości rynkowej, jednak jej poziom będzie uzależniony od okresu trwania umowy, przyjętego poziomu opłat wstępnych rat leasingowych oraz preferencji samego konsumenta. Jeśli konsument zdecyduje się nabyć przedmiot umowy, będzie to wymagało dokonania odrębnej czynności – sprzedaży. W odróżnieniu od poprzednich umów, umowa ta przyjmuje najczęściej formę leasingu operacyjnego dla celów podatkowych.

4) umowy, które nie przewidują możliwości nabycia przedmiotu umowy przez konsumenta po zakończeniu jej trwania (tj. nie występuje w tym przypadku tzw. opcja nabycia). Co do zasady, w przypadku takiej umowy, strony ustalą, iż z chwilą jej rozwiązania, przedmiot umowy zostanie zwrócony na rzecz finansującego. Umowy takie, pomimo iż mogą znaleźć się w ofercie firm leasingowych, nie stanowią w ogóle umów najmu, ani na gruncie przepisów prawa cywilnego, ani podatkowego. W ich przypadku bowiem nie dochodzi do spłaty wartości początkowej przedmiotu umowy w okresie trwania umowy. Dlatego też, należy pamiętać, iż w odniesieniu do takich umów zastosowanie znajdą przepisy prawa cywilnego i podatkowego właściwe dla najmu.

Do tej pory firmy leasingowe rzadko decydowały się na kierowanie oferty leasingu do osób fizycznych nie będących przedsiębiorcami, co wynikało z nieprecyzyjnych w tym zakresie przepisów podatkowych. Niejasności prawa podatkowego, które do tej pory wpływały niekorzystnie na popularność oferty leasingu konsumenckiego wśród firm leasingowych, zostały usunięte ustawą z 25 marca 2011 r. o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. 2011 Nr 106 poz. 622), która obowiązuje od 1 lipca 2011 r.

Do kogo skierowany jest leasing konsumencki

„Leasing konsumencki” nie jest prawnie zdefiniowany, a możliwość jego wprowadzenia wynika z usunięcia od 1 lipca 2011 r. barier podatkowych sprawiających, iż oferta leasingu dla osób prywatnych nie była bezpieczna podatkowo z punktu widzenia firm leasingowych. Wiązało się to przede wszystkim z tym, że dotychczas obowiązujące przepisy podatkowe stworzone zostały wyłącznie z myślą o przedsiębiorcach, jako podmiotach, które są np. uprawnione do dokonywania odpisów amortyzacyjnych i zaliczania ich do kosztów uzyskania przychodów.

W efekcie, np. dla kwalifikacji danej umowy jako umowy leasingu finansowego niezbędne było określenie w umowie, iż odpisów amortyzacyjnych od przedmiotu umowy dokonuje korzystający, który to warunek nigdy nie mógłby być spełniony w stosunku do umowy zawartej z konsumentem.
Na podstawie ustawy z 25 marca 2011 r. o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców, od 1 lipca 2011 r. znowelizowane zostały przepisy art. 17b ust. 1 pkt 2 i 17f ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz art. 23b ust.1 pkt 2 i 23f ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Nowelizacja skutkowała uwzględnieniem możliwości zawierania umów leasingu również z konsumentami, co uznawane jest za działanie sprzyjające rozwojowi tego produktu wśród konsumentów.

Z nowelizacji przepisów prawa podatkowego wynika, iż oferta leasingu konsumenckiego będzie kierowana przez firmy leasingowe do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Mimo iż potoczne używanie określenia „leasing konsumencki” wskazuje, że leasing oferowany jest wszystkim konsumentom (czyli również osobom fizycznym prowadzącym działalność gospodarczą, które zawierają taką umowę bez związku z prowadzoną działalnością) firmy leasingowe prawdopodobnie będą kierować ofertę w tym zakresie jedynie do osób fizycznych, które w ogóle nie prowadzą działalności gospodarczej.

Z prawnego punktu widzenia nie ma jednak przeszkód by umowa taka zawarta została również przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą, ale bez związku z tą działalnością (np. w zakresie pojazdu, który przeznaczony będzie do wykorzystania na cele wyłącznie prywatne, nie zaś w prowadzonej działalności gospodarczej).

Leasing konsumencki może stanowić korzystną formę finansowania w szczególności dla osób reprezentujących wolne zawody, które nie prowadzą własnej firmy, a pracują na postawie umów zlecenia, o dzieło lub na kontraktach. W przypadku trudności w uzyskaniu przez takie osoby kredytu bankowego, ale także w przypadku gdy osoby te chciałyby skorzystać z preferencyjnych warunków nabycia, ubezpieczenia, serwisowania pojazdów bądź też chciałyby użytkować dany przedmiot bez konieczności nabywania jego własności, leasing może okazać się rozwiązaniem optymalnym.

Ocenia się, iż w praktyce obszarem, w którym leasing konsumencki ma największe szanse rozwoju jest leasing pojazdów – zdecydowanie będzie to oferta najkorzystniejsza dla tych osób, które dążą do używania samochodu przez okres ok. 3-4 lat bez ponoszenia następnie nakładu czasu związanego ze sprzedażą pojazdu. Nie bez znaczenia jest w tym przypadku również możliwość korzystania w ramach leasingu konsumenckiego z relatywnie nowych (np. 3-letnich) pojazdów, będących już uprzednio przedmiotem umów leasingu z przedsiębiorcami.